Rust is geen ontspanning

Waarom de meeste mensen het verkeerd trainen

De overgang naar een nieuw jaar nodigt uit tot reflectie en bijstellen. Niet zozeer in doelen maar in de staat van zijn van waaruit we leven, werken en presteren.

Jarenlang zat ik in de mooiste sneltrein die ik me maar kon bedenken.

Ik leefde in een jongensboek. Mariniers. Antiterreureenheden. Arrestatieteams. Scherp. Functioneel. Altijd aan. Mijn ontspanning bestond uit avonden stappen, keihard trainen, vakanties waarin ik natuurlijk de hoogste berg op moest rennen of elke ochtend naar een verre boei zwom. Laat ik daar meteen helder over zijn: daar is op zichzelf niets slechts aan.

Maar voor je zenuwstelsel is dit geen rust.

Dat onderscheid, tussen wat we ontspanning noemen en wat het zenuwstelsel als rust ervaart, is cruciaal. En precies daar gaat het bij de meeste mensen mis.

Ontspanning is niet hetzelfde als regulatie

Wat we meestal ontspanning noemen, is het tijdelijk wegdrukken van spanning. Afleiding. Verdoving. Ontlading zonder herstel. Een avond op de bank, een glas wijn, eindeloos scrollen, binge-watchen, keihard sporten “om het eruit te gooien”.

Het voelt even beter. Soms zelfs leeg of moe, wat vaak wordt verward met rust.

Maar het zenuwstelsel leert hier niets van. Het wordt niet veiliger, alleen even verdooft.

Echte rust ontstaat pas wanneer het zenuwstelsel van onveilig naar veilig schakelt. Niet mentaal. Fysiologisch.

Dat inzicht kwam bij mij niet vanuit theorie, maar vanuit noodzaak.

Toen mijn lichaam aan de bel trok

Ongeveer tien jaar geleden begon mijn lichaam signalen te geven. Pijntjes. Prikkelbaarheid. Snel over de zeik. Altijd met mijn aandacht in de toekomst. Altijd onderweg naar iets wat nog moest komen.

Ik wilde vooral van die klachten af. In de ziekenboeg was het antwoord altijd hetzelfde: eerst koelen. Dus ik begon met koud douchen. Waarschijnlijk bedoelden ze iets anders, maar goed.

Tijdens een goede koude douche voelde ik me… goed. Aanwezig. Helder. Rustig op een manier die ik niet kende. En na de douche, sterk, levend en krachtig.

Toen ik later, bijna per ongeluk, een ademoefening deed vóór de koude douche, kon ik de kou beter ervaren. Minder strijd. Sneller controle. Dat moment was bizar. En dat was het begin van een compleet nieuw avontuur.

Rust is een trainbaren staat

Wat volgde was geen zoektocht naar tools, maar naar inzicht in wat er werkelijk gebeurde. Ik dook diep in ademwerk, van technieken om snel te reguleren tot diepe holotropic ademsessies, in zenuwstelselregulatie, met uiteenlopende methoden van Buteyko en diepe fascia-ontlading tot kou, zweethutten, ijsbaden, retraites en plantmedicijnen. Niet om meer tools te verzamelen, maar om te begrijpen wat werkelijk effect had op het zenuwstelsel. Wat bleef, was niet een methode, maar de kennis over de werking.

Wat me gaandeweg steeds duidelijker werd, is dat mijn voorkeur zich ontwikkelde op het snijvlak waar oude lichaamsgerichte wijsheden en moderne stressfysiologie elkaar raken. Waar tradities spraken over adem, ritme en veiligheid, spreekt de wetenschap nu over het autonome zenuwstelsel en regulatie. Niet als geloof of methode, maar als ervaringskennis die inmiddels wordt onderbouwd.

En al die verschillende vormen hadden één ding gemeen: ze brachten het zenuwstelsel van overleving naar veiligheid. Van sympathisch naar parasympathisch en pas dáár begint herstel. Echt herstel.

Waarom afleiding geen rust is

Juist rond het begin van een nieuw jaar zie ik hoe snel mensen weer naar oplossingen en plannen grijpen, terwijl het systeem nog steeds op spanning staat. In mijn geval betekende die verschuiving iets wat ik lang had vermeden: emotie. Welke dan ook. Mijn systeem stond jarenlang in “standje marinier”. Functioneel, gecontroleerd, alert. Maar pas toen mijn parasympathicus echt werd geactiveerd, kwam er ontlading. Tranen. Emoties. Adem. Stilte.

En toen voelde het al een gewicht dat van mijn rug af ging zonder dat ik wist dat dat gewicht er had gezeten. Ik voelde ruimte die ik al jaren niet had gevoeld. Dat is het grote verschil: afleiding dempt, regulatie herstelt.

Zolang het zenuwstelsel onveilig is, blijven keuzes voortkomen uit een aan-stand. Zelfs ontspanning wordt dan een strategie om niet te voelen. Je sport niet omdat het leuk is, maar om spanning kwijt te raken. Je drinkt alleen maar om je te verdoven. Je kijkt een film omdat je leeg wilt worden, niet omdat je werkelijk wilt kijken . Je denkt dat je ontspant, maar je systeem gaat juist harder aan.

Van rust naar keuzevrijheid

Wanneer het zenuwstelsel in balans komt, verandert dat fundamenteel. Keuzes ontstaan dan niet meer uit compensatie, maar uit afstemming.

Je sport omdat het leuk is. Je neemt rust omdat je het wilt. Je doet iets ontspannends omdat je het wilt, niet om spanning te verdoven.

Dat is waar helderheid begint. En vanuit die helderheid ontstaat kracht, niet als wilskracht, maar als natuurlijke stabiliteit.

Oorzaak worden in plaats van gevolg

Waar mijn werk zich op richt, is precies dit: het herstellen van balans in het zenuwstelsel op een praktische, meetbare en toepasbare manier, zonder dat je scherpte, drive of kracht verliest. Geen zweverigheid. Geen verdoving. Geen afhangen van externe prikkels. Maar tools die je zelf kunt inzetten, in welke fase van je leven je ook staat.

Die aanpak is gevormd door ruim vijfentwintig jaar in de speciale eenheden en meer dan tien jaar verdieping in ademwerk en regulatie. Alles wat ik gebruik, is doorleefd, getest onder druk en vertaald naar het dagelijks leven.

Alles wat je doet heeft een effect. De vraag is alleen: Ben je je daarvan bewust?

Misschien is dat wel de belangrijkste verschuiving aan het begin van een nieuw jaar, niet harder sturen op wat je wilt bereiken, maar zorgvuldiger kijken naar de staat van waaruit je handelt.

Wanneer je leert handelen vanuit rust, word jij weer de oorzaak van dat effect, in plaats van het gevolg van een systeem dat altijd aan staat.

Rust is geen ontspanning.

Rust is een staat.

En die is trainbaar.

• Wouter Huizer